Giriş
Çek, kıymetli evrak olarak ticari hayatta yaygın kullanılan bir kambiyo senedidir ve Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Çek Kanunu’nda düzenlenmiştir. Çek, sıkı şekil şartlarına tabi olup, bu şartların eksiksiz yerine getirilmesi geçerliliği açısından son derece önemlidir. Çekin unsurları, asli (zorunlu) ve tali (yardımcı) unsurlar olmak üzere iki ana grupta incelenir.
- Asli Unsurlar
TTK ve Çek Kanunu uyarınca bir çekin geçerli olabilmesi için şu asli unsurlara sahip olması gerekir:
- Çek Kelimesi: TTK’nın 780. maddesine göre bir senedin çek sayılabilmesi için üzerinde “çek” ibaresinin bulunması zorunludur. Son dönemde kullanılan banka çek yapraklarının tamamının üzerinde bu ibare yer almaktadır.
- Belirli Bir Bedelin Ödenmesi Konusunda Kayıtsız ve Şartsız Havale: Çek, belirli bir bedelin ödenmesi için açık ve kayıtsız bir ödeme taahhüdü içermelidir. Örneğin, bir çek yaprağında “Bu çek karşılığında …. Emrine yalnız #Bir Milyon # TL – Kr. Ödeyiniz.” İbaresi yer almaktadır.
- Muhatabın Ticaret Unvanı: Çeki ödeyecek olan bankanın veya muhatap kurumun açıkça belirtilmesi gerekir.
- Düzenleyenin İmzası: Çeki düzenleyen kişinin (keşideci) imzasının bulunmaması, çekin geçersiz olmasına yol açar.
- Düzenlenme Tarihi: Çek, hangi tarihte düzenlendiğini belirtmelidir. Aksi halde, ödeme süresi ve cezai müeyyideler açısından sorunlar doğabilir.
- Banka Tarafından Verilen Seri Numarası: Çeklerde seri numarası bulunması zorunludur. Bu, Çek Kanunu’nda yapılan düzenlemeler ile getirilen yeni bir zorunluluktur.
- Karekod: 6728 sayılı Kanun ile eklenen bu zorunlu unsur, çeklerin elektronik olarak izlenebilmesi ve doğrulanabilmesi için önemlidir.
- Tali (Yardımcı) Unsurlar
Çekin geçerliliği açısından zorunlu olmasa da, pratikte çekin sağlıklı bir şekilde düzenlenmesi ve ibraz edilmesi açısından yardımcı olan unsurlar şunlardır:
- Çek Hesabının Bulunduğu Banka Şubesinin Adı: Çekin düzenlendiği banka şubesinin adı, işlemlerde kolaylık sağlar.
- Çek Hesabının Numarası: Çek hesabı numarası, çekin doğru hesabı temsil ettiğini teyit eder.
- Çek Hesabı Sahibinin Adı ve Vergi Kimlik Numarası: Bu bilgiler, çekin sahibini ve vergiyle ilgili işlemleri düzenlemek açısından faydalıdır.
- Çekin Basıldığı Tarih: Özellikle ticari ilişkilerde çeklerin izlenebilirliği için önem taşır.
- Çek Unsurlarının Eksik Olmasının Sonuçları
Çek üzerindeki asli unsurlardan bir veya daha fazlasının eksik olması, çekin geçersizliğine yol açar. Örneğin, düzenleyenin imzası bulunmayan bir çek, kambiyo senedi niteliği taşımadığı için bankaca ödenmez. Benzer şekilde, “çek” kelimesinin bulunmaması veya muhatabın açıkça belirtilmemesi, çekin işlevini yerine getiremeyeceği anlamına gelir. Yine çekin şarta bağlanması da çek vasfını yitirmesine neden olur.
Tali unsurların eksikliği, çekin geçerliliğini etkilemez. Çek, kambiyo senedi vasfını korur ve tahsil edilebilir. Ancak, pratikte işlemlerin yavaşlamasına veya belirsizliklerin ortaya çıkmasına neden olabilir. Tali unsurların eksik olduğu durumlarda, çek işlemleri daha uzun sürebilir ve işlemler daha dikkatli yapılmak zorunda kalabilir.
