Giriş

Yapı Denetim şirketleri inşaatın başlangıcından, Yapı Kullanım İzin Belgesi verilmesine kadar geçen sürede yapının proje ve inşaat sürecinin mevzuata, standartlara ve fen/sanat kurallarına uygunluğunu denetleyen şirketlerdir. Yapı Denetim şirketleri bu faaliyetlerini gerçekleştirirken 4708 Sayılı Yapı Denetim Hakkında Kanun (Kanun) ve Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliği ve sair mevzuat hükümlerine uygun denetim görevini ifa etmekle mükelleftir. 4708 Sayılı Yapı Denetim Hakkında Kanun’da yapı denetim şirketlerinin görev ve sorumlulukları genel olarak hükme bağlanmış, söz konusu görev ve sorumluluklara aykırılık halinde uygulanılacak idari yaptırımlar da aynı kanunla düzenlenmiştir. Bu yazımızda yapı denetim şirketleri hakkında uygulanılabilecek idari para cezası yaptırımına ve şirketlerin yaptırım karanına karşı izleyebilecekleri yollara değinilecektir.

Yapı Denetim Şirketlerine Hangi Hallerde İdari Para Cezası uygulanır?

Yapı denetim şirketlerine idari yaptırım kararları, yapılan bir şikâyet üzerine gerçekleştirilen denetimlerde yahut Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yetkili birimlerinin rutin denetimi esnasında mevzuata aykırılık tespit edilmesi halinde uygulanmaktadır. 4708 Sayılı Yapı Denetim Hakkında Kanun’un 8. Maddesinde idari yaptırım kararları düzenlenmiştir. Yapı denetim şirketlerine uygulanacak idari para cezası oranı durum ve koşulun ağırlığına göre belirlenmektedir. Örneğin mevzuata göre tanzim edilmesi gereken evraklarda eksiklik yahut kusur bulunması halinde yapı denetim şirketi aleyhine %10 idari para cezası uygulanabilecektir. Yapı denetim şirketlerinin inşaatın yapılacağı arsa ve arazinin zemin ve temel etüd raporları ile uygulama projelerinin mevzuata uygun olarak denetimini sağlamak, kontrol etmek ve uygunluk görüşü vermek görevi vardır. Söz konusu göreve aykırı hareket edilmesi halinde şayet yapının statik projesi, zemin etüd raporuna veya standartlara veya ilgili mevzuata uygunsa yapı denetim hizmet sözleşmesinin %20’si kadar idari para cezasına hükmedilebilmektedir.

Yapı Denetim Şirketlerine Uygulanan İdari Para Cezası Miktarları

Kanun’un 8. maddesi 1. fıkrası uyarınca, yapı denetim kuruluşlarına uygulanacak idari para cezalarında asgari ceza tutarı 50.000 TL olarak belirlenmiştir.

Kanunda 12.12.2024 tarihinde yapılan değişiklik öncesinde, yapı denetim kuruluşunun denetim sorumluluğunda meydana gelen hataların ağırlığına bağlı olarak, idari para cezaları yapı denetim hizmet sözleşmesi bedelinin %10, %20, %30 veya %50’sine kadar hükmedilmekteydi. Ancak, yapılan yeni düzenleme ile hata ağırlığı fark etmeksizin asgari ceza tutarı 50.000 TL olarak belirlenmiştir.

Bunun yanı sıra, düzenleme ile idari para cezalarına azami sınır da getirilmiştir. Buna göre, yapı denetim hizmet sözleşmesi bedelinin %50’si, 50.000 TL’den fazla ise idari para cezası, sözleşme bedelinin %50’sini geçemez.

İdari Para Cezalarına Örneklerle Açıklama

Konuya ilişkin düzenlemelerin daha iyi anlaşılabilmesi için birkaç örnek üzerinden açıklamalar yapılması faydalı olacaktır:

Örnek 1:

Yapı denetim hizmet sözleşmesi bedeli 90.000 TL olan bir yapı için yapı denetim şirketine, sırasıyla %10, %20 ve %30 oranlarında idari para cezası uygulanması durumunda:

• Bu cezaların toplamı, sözleşme bedelinin %60’ı, yani 54.000 TL olacaktır.
• Sözleşme bedelinin %50’si olan 45.000 TL, değişiklikle getirilen 50.000 TL’lik asgari ceza tutarının altında kaldığından, birden fazla ceza verilmesi durumunda %50 sınırı uygulanmaz bu nedenle cezaların toplamı sözleşme bedelinin %60’ı, yani 54.000 TL olacaktır

Örnek 2:

Yapı denetim hizmet sözleşmesi bedeli 70.000 TL olan bir yapı için yapı denetim şirketine, sırasıyla %10, %20 ve %30 oranlarında idari para cezası uygulanması durumunda:

• Bu cezaların toplamı, sözleşme bedelinin %60’ı, yani 42.000 TL olacaktır.
• Ancak, yapılan değişiklik uyarınca asgari idari para cezası tutarı 50.000 TL olarak belirlendiği için, bu durumda idari cezası tutarı 50.000 TL üzerinden uygulanacaktır.

Örnek 3:

Yapı denetim hizmet sözleşmesi bedeli 200.000 TL olan bir yapı için yapı denetim şirketine, sırasıyla %10, %20 ve %30 oranlarında idari para cezası uygulanması durumunda:

• Sözleşme bedelinin toplamda %60’ı 120.000 TL olacaktır.
• Ancak, değişiklikle getirilen düzenlemeye göre, yapı denetim hizmet sözleşmesi bedelinin %50’si, yani 100.000 TL, idari para cezası için azami sınır olarak belirlenmiştir.
• Bu nedenle, söz konusu yapı için uygulanabilecek idari para cezası en fazla 100.000 TL olacaktır.

Bu örnekler, yapılan değişikliklerin idari para cezası tutarları üzerindeki etkilerini daha iyi anlamak için somut bir çerçeve sunmaktadır. Özellikle asgari ve azami ceza sınırlarının nasıl uygulandığı, bu örneklerde net bir şekilde görülmektedir.

İdari Para Cezası Uygulanmasının Sonuçları Nelerdir?

İdari para cezası uygulanması halinde hakkında yaptırım uygulanan şirkete teknik inceleme raporu ve komisyon kararı beraberinde idari para cezası uygulandığına ilişkin karar tebliğ edilir. İdari para cezası uygulanması şirkete yönelik maddi bir yaptırım olmakla birlikte son beş takvim yılı içinde üç ayrı teknik inceleme raporuna dayalı üç farklı idari para cezası uygulanmasına sebep olan denetçi mimar ve denetçi mühendisler ile diğer teknik personel hakkında üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda teknik bir görev alamama ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı olamama yaptırımı uygulanabilmektedir. Bu nedenle uygulanan idari para cezasının hukuka aykırılık arz etmesi halinde itiraz edilerek cezanın iptal edilmesinde fayda vardır.

Yapı Denetim Denetçileri ve Teknik Personele Üç Yıl Süre ile Teknik Görev Alamama Cezası Uygulanması hakkında detaylı bilgi için buraya tıklayınız.

İdari Para Cezası Uygulanan Yapı Denetim Şirketinin Başvurabileceği Yollar Nelerdir?

İdari para cezası uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Yapı Denetim Kuruluşlarının Faaliyetlerinin Denetlenmesi, İdari Müeyyide Uygulanması ve İdari Para Cezalarının Tahsil Edilmesinin Usûl ve Esaslarına Dair Tebliğ ile hükme bağlanmıştır. Tebliğ ve Kanun uyarınca idari para cezasına ilişkin kararın tebliğ edilmesini takip eden 15 gün içerisinde karara itiraz etmek mümkündür. Bu süre zarfında itirazın gerçekleştirilmemesi halinde idari para cezası kesinleşmektedir. İtiraza ilişkin değerlendirme evrak üzerinden yapılacak olan inceleme ile kısa süre içerinde karara bağlanmaktadır.